Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có nguy cơ đột quỵ cao hàng đầu Đông Nam Á, với khoảng 200.000 ca mắc mỗi năm. Đây là căn bệnh không chỉ đe dọa tính mạng mà còn để lại nhiều di chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình. Tuy nhiên, phần lớn người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về căn bệnh này. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp toàn bộ thông tin cần thiết về đột quỵ. Từ định nghĩa, dấu hiệu nhận biết sớm, đến các nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.
Đột Quỵ Là Gì Và Khi Nào Thì Cần Cấp Cứu Ngay?
Đột quỵ, còn được gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng não bộ bị tổn thương nghiêm trọng do quá trình cấp máu não bị gián đoạn hoặc giảm đáng kể, khiến não bộ thiếu oxy và không đủ dinh dưỡng để nuôi các tế bào.
Về phân loại, đột quỵ do thiếu máu não cục bộ chiếm khoảng 80% trường hợp, trong khi đột quỵ do xuất huyết chiếm phần còn lại. Nguyên nhân là do thành mạch bị vỡ hoặc bất thường trong cấu trúc thành mạch.
Yếu tố thời gian đóng vai trò sống còn. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, “cửa sổ vàng” là khoảng 3 giờ từ khi khởi phát dấu hiệu đột quỵ, vì ở trường hợp tắc các động mạch lớn trong não, cứ 1 phút trôi qua có 2 triệu tế bào não bị mất đi.
Để nhận biết nhanh đột quỵ, người dân có thể sử dụng quy tắc FAST gồm 4 dấu hiệu: F (Face – Khuôn mặt bị méo), A (Arm – Tay yếu liệt), S (Speak – Nói ngọng hoặc khó nói), T (Time – Gọi cấp cứu ngay lập tức).
Ngoài ra, người bệnh còn có thể gặp cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) — một dạng đột quỵ nhỏ với các triệu chứng chỉ kéo dài vài phút. Đây là tín hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ nghiêm trọng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Nguyên Nhân Nào Dẫn Đến Đột Quỵ Và Ai Có Nguy Cơ Cao Nhất?
Đột quỵ không xảy ra ngẫu nhiên, căn bệnh này thường là hệ quả của nhiều yếu tố nguy cơ tích lũy theo thời gian.
Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính bao gồm:
Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ. Huyết áp cao làm tăng áp lực của máu lên thành động mạch, đặc biệt là động mạch máu não, làm tăng nguy cơ vỡ mạch.
Đái tháo đường cũng là một yếu tố nguy cơ đáng kể. Người mắc đái tháo đường thường đi kèm với tăng huyết áp và béo phì, hai trong số những yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Tổn thương não trong các trường hợp tai biến ở người đái tháo đường thường rất nặng.
Hút thuốc lá, dù chủ động hay bị động, đều làm tăng tỷ lệ đột quỵ. Nicotine làm tăng huyết áp và khói thuốc khiến thành mạch dày lên do tích tụ cholesterol, dẫn đến xơ vữa động mạch.
Các bệnh lý tim mạch như suy tim, rung nhĩ, rối loạn nhịp tim cũng là nguyên nhân phổ biến gây đột quỵ.
Về độ tuổi, nguy cơ đột quỵ tăng theo tuổi tác. Kể từ sau tuổi 55, cứ mỗi 10 năm, nguy cơ bị đột quỵ lại tăng lên gấp đôi. Tuy nhiên, đáng lo ngại là đột quỵ ngày càng xuất hiện ở người trẻ tuổi do lối sống không lành mạnh, căng thẳng kéo dài và thiếu vận động.
Làm Thế Nào Để Phòng Ngừa Đột Quỵ Một Cách Hiệu Quả?
Tin vui là phần lớn các ca đột quỵ có thể được ngăn ngừa nếu chủ động thay đổi lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm.
Chế độ ăn uống: Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo giúp giảm cholesterol trong máu, qua đó hạn chế tình trạng xơ vữa động mạch. Đồng thời cần cân bằng lượng muối đưa vào cơ thể hàng ngày, vì hàm lượng natri cao là một trong các nguyên nhân gây tăng huyết áp.
Vận động thể chất: Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp kiểm soát cân nặng, hạ huyết áp và cải thiện lưu thông máu. Đây là một trong những biện pháp bảo vệ não bộ hiệu quả nhất.
Kiểm soát các bệnh nền: Kiểm soát huyết áp tốt là chìa khóa phòng ngừa nguy cơ đột quỵ. Bên cạnh đó, việc theo dõi đường huyết định kỳ và điều trị các bệnh tim mạch kịp thời cũng đóng vai trò rất quan trọng.
Hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá: Không nên uống quá 2 ly rượu mỗi ngày đối với nam và 1 ly mỗi ngày đối với nữ, vì rượu bia có thể làm tăng huyết áp và dẫn đến đột quỵ.
Tầm soát định kỳ: Mỗi người và đặc biệt những ai có tiền sử tăng huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim, nên chủ động tầm soát nguy cơ đột quỵ định kỳ 6 tháng một lần để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.
Đột quỵ là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Nhận biết sớm các dấu hiệu qua quy tắc FAST, hiểu rõ nguyên nhân và kiên trì duy trì lối sống lành mạnh chính là “lá chắn” vững chắc nhất bảo vệ bạn và gia đình. Nếu nghi ngờ bản thân hoặc người thân đang có dấu hiệu đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức — mỗi phút đều có giá trị.
Lưu ý: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn y tế chuyên nghiệp. Hãy liên hệ bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.