Khi một đứa trẻ bị quấy rối ngay trong lớp học của mình, con cần một điều trước tiên. Đó không phải bằng chứng hay lời giải thích. Con cần một người lớn chịu lắng nghe. Thế nhưng không ít cha mẹ lại phản ứng bằng sự hoài nghi. Khi nghe con kể chuyện đó xảy ra với chính giáo viên, họ thường nghĩ: “Thầy/cô sao có thể làm vậy?”. Chính khoảnh khắc không được tin tưởng ấy có thể tạo ra một tổn thương thứ hai. Đôi khi, tổn thương này còn dai dẳng hơn cả sự việc ban đầu. Bài viết dưới đây giúp cha mẹ hiểu vì sao điều này xảy ra. Đồng thời, bài viết gợi ý cách đồng hành cùng con đúng đắn.
Vì sao trẻ bị quấy rối ở trường thường không dám kể ngay với cha mẹ?
Rất nhiều trẻ bị quấy rối chọn cách im lặng trong thời gian dài. Có em không bao giờ dám nói ra. Có ba lý do phổ biến khiến điều này xảy ra.
Thứ nhất là sự chênh lệch quyền lực. Giáo viên là người có uy tín, được cả gia đình lẫn nhà trường tôn trọng. Vì vậy trẻ thường mặc định rằng lời nói của mình “nhẹ ký” hơn. Thứ hai, kẻ quấy rối thường dùng lời đe dọa hoặc thao túng cảm xúc. Trẻ bị khiến cho tin rằng nói ra sẽ gặp rắc rối, hoặc sẽ không ai tin mình. Thứ ba, trẻ ở lứa tuổi học sinh chưa có đủ vốn từ để gọi tên chính xác điều đang xảy ra. Nhiều em chỉ biểu hiện qua các dấu hiệu gián tiếp, như sợ đi học, né tránh một môn học cụ thể, hoặc thay đổi tính cách đột ngột.
Thạc sĩ Đào Lê Hòa An, thuộc Hội Tâm lý học Xã hội Việt Nam, có một lời khuyên đáng chú ý. Ông nhấn mạnh cha mẹ nên tạo cho con thói quen kể lại chuyện ở lớp mỗi khi về nhà. Khi trẻ có biểu hiện bất thường như sợ đến trường, phụ huynh cần chủ động hỏi han. Điều đó giúp con có cơ hội bày tỏ. Số liệu khảo sát của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Hà Nội và TP.HCM cũng đáng để cha mẹ suy ngẫm. Có tới 11% học sinh phổ thông từng bị xâm hại ít nhất một lần. Đây không phải là chuyện hiếm gặp hay xa lạ với bất kỳ gia đình nào.
Vì sao nhiều cha mẹ khó tin khi con nói bị quấy rối bởi giáo viên?
Phản ứng không tin con không xuất phát từ việc cha mẹ không yêu thương con. Phần lớn xuất phát từ những định kiến ăn sâu trong nhận thức xã hội.
Một trong số đó là hình ảnh “người thầy mẫu mực” được xây dựng qua nhiều thế hệ. Điều này khiến việc hình dung một giáo viên có hành vi sai trái trở nên khó chấp nhận. Cha mẹ cũng dễ rơi vào tâm lý phủ nhận vì sợ hãi. Nếu tin con, họ phải đối mặt với một sự thật quá lớn. Họ sẽ phải hành động, phải đối đầu với nhà trường hoặc dư luận. Tiến sĩ tâm lý học trẻ em và vị thành niên Trần Thành Nam từng chỉ ra điều này. Nhiều phụ huynh mang những niềm tin sai lầm. Họ nghĩ con mình “luôn kể hết mọi chuyện” nên sẽ không bỏ sót điều gì nghiêm trọng. Họ cũng nghĩ bản thân không bao giờ để con ở một mình. Vì vậy, họ tin nguy cơ này không thể xảy ra. Chính những niềm tin này khiến cha mẹ mất cảnh giác. Kết quả là họ phản ứng chậm khi con thực sự cần được lắng nghe.
Hệ quả của việc không được tin là gì? Trẻ học được rằng nói thật không mang lại sự an toàn, mà chỉ mang lại nghi ngờ. Từ đó, trẻ có xu hướng thu mình lại. Con không còn chia sẻ những vấn đề khác trong cuộc sống. Cảm giác cô đơn kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng tin tưởng người khác khi trưởng thành. Đây chính là lớp tổn thương thứ hai. Nó chồng lên tổn thương ban đầu mà trẻ đã phải gánh chịu.
Cha mẹ nên làm gì khi con nói mình bị quấy rối để không khiến tổn thương nhân đôi?
Điều quan trọng nhất cha mẹ có thể làm ngay lúc đó là tin con trước, xác minh sau. Sự tin tưởng ban đầu không đồng nghĩa với việc kết luận vội vàng ai đúng ai sai. Đó là cho con cảm giác được đứng về phía mình, trong khoảnh khắc dễ tổn thương nhất.
Khi con bắt đầu kể chuyện, cha mẹ nên giữ giọng điệu bình tĩnh. Phản ứng sốc hoặc giận dữ quá mức có thể khiến trẻ sợ và ngừng kể tiếp. Hãy để con nói theo tốc độ của con, không ngắt lời. Cũng không nên dồn dập đặt câu hỏi “tại sao” khiến trẻ cảm thấy như đang bị chất vấn. Sau khi lắng nghe, cha mẹ nên ghi lại thời gian, địa điểm và những gì con nhớ được. Sau đó, hãy liên hệ với nhà trường hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ xử lý đúng quy trình. Đừng tự mình phán xét hay giữ im lặng vì sợ ảnh hưởng danh dự gia đình.
Song song đó, gia đình nên tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em. Điều này giúp đồng hành cùng con trong quá trình phục hồi. Tổn thương tâm lý sau khi bị quấy rối thường cần thời gian và sự hỗ trợ chuyên môn. Nó không thể tự lành chỉ bằng thời gian trôi qua. Nếu gia đình cần hỗ trợ khẩn cấp hoặc tư vấn, có thể liên hệ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111. Tổng đài này hoạt động miễn phí suốt ngày đêm. Tổng đài tiếp nhận và hướng dẫn xử lý các trường hợp trẻ bị xâm hại, quấy rối.
Tổng kết
Không có đứa trẻ nào đáng phải trải qua tổn thương ấy rồi lại bị chính cha mẹ nghi ngờ. Niềm tin của cha mẹ chính là tấm khiên đầu tiên giúp con vượt qua tổn thương. Điều đó cần đến trước cả khi bất kỳ ai khác vào cuộc. Nếu một ngày con bạn tìm đến và nói rằng mình bị quấy rối, hãy nhớ điều này. Phản ứng đầu tiên của bạn có thể quyết định con có dám mở lời một lần nữa hay không. Lắng nghe, tin tưởng và đồng hành. Đó là điều một đứa trẻ bị quấy rối cần nhất từ chính cha mẹ mình.
xem thêm: https://cskhoe.com/day-con-bang-yeu-thuong-cham-soc-tinh-than-cho-tre-trong-gia-dinh-hien-dai/