Hiện tượng thức giấc với triệu chứng khó chịu ở vùng cổ họng, ho kéo dài hoặc giọng nói khàn không đơn thuần chỉ xuất phát từ nhiệt độ giảm mà còn bị ảnh hưởng bởi tình trạng suy giảm chất lượng môi trường xung quanh. Trong bối cảnh tình trạng khí thải tại các khu đô thị ngày càng nghiêm trọng, việc tự bảo vệ hệ hô hấp đã trở thành vấn đề cấp bách.
Nhiều người thường cho rằng ho dai dẳng, đau họng hay khàn tiếng là do khí hậu thay đổi hoặc mùa đông lạnh giá. Song thực tế cho thấy, môi trường không khí nhiễm bẩn mới là nguyên nhân chính gây ra các triệu chứng này. Tại những đô thị lớn, thông số đánh giá chất lượng môi trường (AQI) trong thời gian gần đây liên tiếp ở mức báo động, thậm chí rất nghiêm trọng. Nồng độ hạt bụi PM2.5 tăng đột biến khiến nguy cơ tổn hại phổi, tim mạch và sức khỏe toàn diện trở thành mối lo lắng đáng kể.
Tại sao môi trường ô nhiễm gây ra ho và bệnh về đường thở?
Theo thông tin từ trang Toi, môi trường ô nhiễm chứa đầy các hạt bụi cực kỳ nhỏ như PM2.5, PM10 cùng với các khí độc hại như oxit nitơ xuất phát từ phương tiện giao thông, hoạt động sản xuất công nghiệp, thi công xây dựng hay việc đốt phế liệu nông nghiệp. Những hạt bụi này có kích cỡ vô cùng nhỏ bé, dễ dàng xâm nhập sâu vào hệ phổi, thậm chí vào dòng tuần hoàn, tạo ra phản ứng kích thích và viêm nhiễm đường thở, dẫn đến ho.
Các nhóm dễ bị tổn thương như lứa tuổi thiếu nhi, người cao tuổi hay những người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) càng dễ bị ảnh hưởng nặng nề. Tuy vậy, khi thông số chất lượng môi trường ở mức rất kém hoặc nghiêm trọng, ngay cả người có sức khỏe tốt cũng có thể gặp phải ho kéo dài, đau họng, khó thở, cay mắt.
Tại những vùng có ô nhiễm theo từng mùa, các yếu tố thời tiết, hiện tượng nghịch nhiệt và khí thải tăng cao tạo ra “đỉnh điểm” ô nhiễm, khiến việc tiếp xúc với không khí bên ngoài thậm chí trong khoảng thời gian ngắn, cũng có thể dẫn đến tức ngực, ho có tiếng thở khò khè.
Các biện pháp bảo vệ sức khỏe trước ô nhiễm không khí và bụi mịn
Giám sát thông số AQI hàng ngày để chủ động phòng vệ
Bước khởi đầu là nhận diện mức độ nguy hiểm, mỗi cá nhân cần theo dõi thông số chất lượng môi trường thông qua các ứng dụng dự báo thời tiết hoặc thông báo từ các cơ quan có thẩm quyền.
Khi thông số chất lượng môi trường ở mức kém hoặc nghiêm trọng: Giảm thiểu tối đa các hoạt động bên ngoài. Tránh vận động mạnh mẽ, nâng vật nặng hoặc tập luyện ngoài trời vì nhịp hô hấp tăng sẽ khiến cơ thể hít phải nhiều chất ô nhiễm hơn. Nếu bắt buộc phải ra ngoài, hãy lựa chọn thời điểm mà mức ô nhiễm thấp hơn trong ngày, thường là khoảng giữa trưa.
Sử dụng đúng loại khẩu trang để bảo vệ hệ hô hấp
Không phải tất cả các loại khẩu trang đều có khả năng lọc bụi mịn hiệu quả.
- Khẩu trang vải mỏng hầu như không có khả năng ngăn chặn PM2.5, PM10.
- Khẩu trang N95 hoặc N99 mới thực sự có hiệu quả lọc các hạt bụi siêu nhỏ, giảm lượng chất ô nhiễm xâm nhập hệ hô hấp.
- Khẩu trang cần được đeo khít mặt, tránh để hở hai bên để đạt hiệu quả tối ưu.
Việc trang bị đúng loại khẩu trang phù hợp đặc biệt quan trọng trong trường hợp bạn không thể tránh khỏi việc ra đường.
Duy trì không khí trong nhà sạch sẽ để tránh ho nhiều
Trong những ngày ô nhiễm nặng, phần lớn thời gian sẽ được dành ở trong nhà. Vì vậy, đảm bảo môi trường sống trong lành là yếu tố thiết yếu.
- Đóng kín các cửa sổ để hạn chế bụi mịn xâm nhập.
- Sử dụng máy lọc không khí có bộ lọc HEPA nếu sinh sống tại khu vực ô nhiễm kéo dài; điều này giúp giảm nồng độ bụi mịn trong căn phòng.
- Tránh các nguồn ô nhiễm trong nhà như: Khói thuốc lá, khói từ hương trầm, nhang muỗi…
Những yếu tố này đều làm tăng kích ứng đường hô hấp và khiến tình trạng ho trầm trọng hơn.
Cung cấp đủ lượng nước và tăng cường dinh dưỡng
Duy trì đủ nước là biện pháp tự nhiên nhưng rất quan trọng. Nước giúp làm loãng chất nhầy trong đường thở, giảm cảm giác khó chịu khi ho. Song song đó, nên duy trì chế độ dinh dưỡng giàu thực phẩm có tính chống viêm và chống oxy hóa như: Trái cây họ cam quýt, nghệ, gừng, tỏi, rau xanh…
Các biện pháp đơn giản khác như uống nước ấm, trà thảo dược hay hít hơi nước giúp dịu cổ họng bị kích ứng. Súc miệng bằng nước muối ấm có thể giảm viêm và giảm đau rát hầu họng do ho nhiều.
Rèn luyện thói quen tốt cho phổi trong mùa ô nhiễm
Một vài thói quen dễ thực hiện sẽ giúp cải thiện chức năng hô hấp và giảm viêm phổi:
- Thực hành các bài tập thở như thở cơ hoành để tăng dung tích phổi.
- Tránh hút thuốc và tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
- Giữ cân nặng hợp lý.
- Tập thể dục trong nhà, trong môi trường có không khí sạch thay vì ngoài trời.
Những thói quen này tạo nền tảng giúp phổi khỏe mạnh hơn để thích ứng với giai đoạn ô nhiễm kéo dài.
Khi nào cần đi khám bệnh?
Nếu ho kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc thở có tiếng khò khè kéo dài, bạn nên đi khám ngay. Những người có bệnh nền như: Hen suyễn, COPD, bệnh tim, tiểu đường… cần đặc biệt thận trọng. Những người bệnh này nên luôn mang theo thuốc bên mình, nhất là trong những thời điểm chất lượng không khí xấu.
Kết luận
Tình trạng môi trường nhiễm bẩn đang trở thành mối đe dọa thầm lặng ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp hàng ngày. Dù không thể kiểm soát hoàn toàn chất lượng không khí bên ngoài, bạn hoàn toàn có thể giảm thiểu tối đa tác động của ô nhiễm bằng những biện pháp thực tế: Theo dõi AQI, sử dụng khẩu trang phù hợp, làm sạch không khí trong nhà, uống đủ nước và chăm sóc phổi đúng cách. Chủ động bảo vệ sức khỏe chính là chìa khóa để vượt qua những giai đoạn ô nhiễm nghiêm trọng đang ngày càng gia tăng.