Việt Nam sở hữu hơn 43.000 di tích văn hóa lịch sử trên cả nước, nhưng không phải di tích nào cũng được công chúng biết đến rộng rãi. Bên cạnh những di sản nổi tiếng như Hoàng thành Thăng Long, Chùa Một Cột hay Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, đất nước hình chữ S còn ẩn chứa nhiều di tích lịch sử ít người biết nhưng mang ý nghĩa đặc biệt, ghi dấu những trang sử hào hùng của dân tộc.
Đình Thành Triều – Viên ngọc ẩn giấu ở Hưng Yên
Nằm lặng lẽ trong thị trấn Văn Giang, Hưng Yên, Đình Thành Triều được xây dựng từ thế kỷ 17 nhưng hiếm khi xuất hiện trong các tour du lịch phổ biến. Đình thờ ba vị thành hoàng có công với làng, trong đó có Lý Đạo Thái – một danh tướng thời Lý.
Điều đặc biệt tại đình Thành Triều là bộ sưu tập 36 bức hoạ dân gian quý hiếm, được các nghệ nhân dân gian vẽ trực tiếp lên gỗ từ thế kỷ 18. Những bức tranh này mô tả các câu chuyện cổ tích, lịch sử dân tộc với kỹ thuật hội họa truyền thống độc đáo, tạo thành một bảo tàng nghệ thuật dân gian độc nhất vô nhị.
Hưng Yên có hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú và đa dạng, mang đậm nét bản sắc văn hóa riêng của tỉnh và đồng bằng sông Hồng, và Đình Thành Triều chính là minh chứng rõ nét cho nhận định này.
Phố Hiến – Thương cảng cổ quên lãng
Khu di tích Quốc gia đặc biệt Phố Hiến bao gồm 165 di tích – cụm di tích xếp hạng Quốc gia và 214 di tích – cụm di tích xếp hạng cấp tỉnh, tạo thành một quần thể di tích có quy mô lớn nhất miền Bắc. Tuy nhiên, Phố Hiến vẫn chưa được nhiều du khách biết đến như những điểm du lịch nổi tiếng khác.
Từ thế kỷ 16-18, Phố Hiến từng là thương cảng quan trọng nhất miền Bắc, nơi giao thương với Trung Quốc, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á. Những con phố cổ kính với kiến trúc nhà cửa truyền thống vẫn còn nguyên vẹn, lưu giữ dấu tích của một thời kỳ thịnh vượng đã qua.
Văn Miếu Xích Đằng – Ngôi văn miếu cổ nhất miền Bắc
Văn miếu Xích Đằng nằm cạnh con sông Hồng quanh năm đỏ nặng phù sa, thuộc phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên, được khởi dựng trên đất làng Xích Đằng từ thế kỷ 17. Đây là ngôi văn miếu cổ nhất còn tồn tại ở miền Bắc, có tuổi đời lớn hơn cả Văn Miếu Quốc Tử Giám ở Hà Nội.
Kiến trúc của Văn Miếu Xích Đằng mang đậm phong cách truyền thống Việt Nam với hệ thống sân – đình – đền được bố trí hài hòa. Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ nhiều bia đá cổ ghi tên các tiến sĩ, cử nhân của vùng đất Hưng Yên qua các triều đại.
Đình Hưng Học – Báu vật kiến trúc ở Quảng Ninh
Di tích lịch sử đình Hưng Học thờ hai vị thành hoàng là Đức Huyền Quang Lý Đạo Tái và Đông Hải bản thổ Vũ Hoàng Đào, là niềm tự hào của người dân Quảng Yên. Đình được xây dựng từ thế kỷ 18 với kiến trúc độc đáo, kết hợp giữa phong cách truyền thống Việt Nam và ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa.
Điểm nổi bật của đình Hưng Học là hệ thống chạm khắc gỗ tinh xảo với hàng trăm hình tượng rồng, phượng, hoa lá được tạo tác bởi những nghệ nhân tài ba. Mỗi chi tiết chạm khắc đều mang một ý nghĩa phong thủy và tâm linh sâu sắc, thể hiện tài nghệ và tâm huyết của các thế hệ thợ thủ công trước đây.
Thành Nhà Hồ – Tòa thành đá duy nhất Đông Nam Á
Thành Nhà Hồ là một tòa thành đá hiếm thấy không chỉ ở Việt Nam mà cả Đông Nam Á, cũng là một trong số ít những thành lũy bằng đá còn sót lại trên thế giới. Được xây dựng bởi Hồ Quý Ly vào năm 1397, đây là công trình kiến trúc quân sự độc nhất tại Việt Nam.
Toàn bộ thành được xây dựng bằng đá vôi khối lớn, không sử dụng chất kết dính nhưng vẫn vững chãi qua 600 năm. Kỹ thuật xây dựng này thể hiện trình độ cao của kiến trúc sư và thợ xây thời Hồ, đồng thời phản ánh tầm nhìn chiến lược của vua Hồ Quý Ly trong việc xây dựng đô thành.
Đền An Xá – Di tích quốc gia đặc biệt mới được công nhận
Ngày 26/11/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1473/QĐ – Ttg về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đợt 16, năm 2024. Di tích đền An Xá đã được công nhận là di tích cấp quốc gia đặc biệt, tại đền có tòa tháp đất nung – một kiến trúc độc đáo hiếm thấy tại Việt Nam.
Đền An Xá thuộc xã An Thi, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, thờ Phật Quan Âm và các vị thần bản địa. Tháp đất nung tại đền được xây dựng từ thế kỷ 11-12, là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo cổ nhất còn tồn tại ở miền Bắc.
Tịnh Xá Ngọc Phương – Trung tâm Phật giáo lịch sử
Tịnh xá Ngọc Phương là ngôi Tổ đình của Ni giới thuộc Hệ phái Khất sĩ Việt Nam và cũng là trụ sở Trung ương của hơn 300 ngôi Tịnh xá trực thuộc trên khắp cả nước. Trong thời kỳ kháng chiến, đây là nơi tiếp tế lương thực cho các chiến sĩ cách mạng.
Tịnh xá được thành lập năm 1943 bởi Ni sư Diệu Không, trở thành trung tâm hoạt động Phật giáo quan trọng tại miền Nam. Kiến trúc của tịnh xá kết hợp hài hòa giữa phong cách Phật giáo truyền thống và kiến trúc Âm phủ độc đáo, tạo thành một không gian tâm linh đặc biệt.
Ý nghĩa lịch sử sâu sắc của những di tích ít biết
Giá trị kiến trúc và nghệ thuật
Những di tích ít người biết này thường sở hữu giá trị kiến trúc và nghệ thuật đặc biệt. Từ kỹ thuật xây dựng thành đá không chất kết dính của Thành Nhà Hồ, đến nghệ thuật chạm khắc gỗ tinh xảo tại Đình Hưng Học, mỗi di tích đều thể hiện trình độ nghề nghiệp cao của các thế hệ thợ thủ công Việt Nam.
Chứng tích lịch sử quan trọng
Các di tích tiêu biểu gắn với thân thế và sự nghiệp của các anh hùng dân tộc, danh nhân của đất nước, những di tích ít biết này lưu giữ nhiều thông tin lịch sử quý báu. Chúng là nhân chứng sống của các giai đoạn phát triển khác nhau trong lịch sử dân tộc.
Giá trị văn hóa tâm linh
Hầu hết các di tích này đều gắn liền với đời sống tâm linh của cộng đồng địa phương. Chúng không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là trung tâm các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống, duy trì và truyền bá các giá trị văn hóa dân tộc.
Thách thức trong bảo tồn và phát huy giá trị
Hạn chế về nguồn lực
Các di tích được chia theo mục thành: Di tích văn hóa, di tích thắng cảnh, di tích nghệ thuật, di tích lịch sử, di tích lịch sử cách mạng, với số lượng khổng lồ như vậy, việc phân bổ nguồn lực bảo tồn cho tất cả di tích là thách thức lớn.
Những di tích ít được biết đến thường gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực bảo tồn. Thiếu kinh phí tu bổ, nâng cấp khiến một số di tích có nguy cơ xuống cấp theo thời gian.
Thiếu sự quan tâm của công chúng
Do không nổi tiếng như các di tích du lịch truyền thống, những di tích ít biết này ít được du khách tham quan và truyền thông đưa tin. Điều này tạo thành vòng luẩn quẩn: ít được biết đến → ít được đầu tư → càng ít được biết đến hơn.
Giải pháp phát huy giá trị di tích ít biết
Đa dạng hóa sản phẩm du lịch
Cần phát triển các tour du lịch chuyên đề, kết hợp nhiều di tích ít biết trong một hành trình để tạo sức hút với du khách yêu thích khám phá. Việc kể chuyện (storytelling) về lịch sử, truyền thuyết gắn với từng di tích sẽ giúp tăng tính hấp dẫn.
Ứng dụng công nghệ hiện đại
Sử dung công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) để tái hiện lại quá khứ huy hoàng của các di tích. Xây dựng ứng dụng mobile cung cấp thông tin chi tiết, hướng dẫn tham quan tự túc cho du khách.
Kết hợp với giáo dục
Đưa những di tích ít biết vào chương trình giáo dục lịch sử, văn hóa cho học sinh, sinh viên. Tổ chức các chương trình trải nghiệm, tìm hiểu lịch sử dân tộc tại chính những di tích này.
Kết luận
Những di tích lịch sử ít người biết của Việt Nam như những viên ngọc quý ẩn giấu, chờ đợi được khám phá và trân trọng. Chúng không chỉ mang giá trị lịch sử, kiến trúc mà còn là minh chứng cho sự đa dạng, phong phú của văn hóa Việt Nam.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị những di tích này không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn cần sự quan tâm, tham gia của cả cộng đồng. Chỉ khi được biết đến rộng rãi, những di tích ít biết này mới có thể trở thành những điểm đến hấp dẫn, góp phần làm phong phú thêm bản đồ du lịch văn hóa của đất nước.
Hãy cùng nhau khám phá và trân trọng những di sản quý báu này, để chúng không còn là những “viên ngọc ẩn” mà trở thành niềm tự hào chung của dân tộc Việt Nam.