1. Hậu quả của việc uống nước thiếu và sai phương pháp
Dựa theo Y học cổ truyền (YHCT), việc uống nước không đơn thuần chỉ để giải khát mà còn đóng vai trò nuôi dưỡng tạng phủ, cân bằng âm dương, bảo vệ tân dịch – những yếu tố thiết yếu giúp cơ thể duy trì sức khỏe và thích ứng với điều kiện thời tiết. Việc không cung cấp đủ nước sẽ dẫn đến những rối loạn sau:
- Suy giảm tân dịch: Trong quan niệm YHCT, tân dịch (dịch thể có trong cơ thể) được tạo thành từ tinh túy của nước uống và thực phẩm, có chức năng nuôi dưỡng lục phủ ngũ tạng cũng như làm mát và bôi trơn cơ thể. Khi lượng nước nạp vào không đủ, tân dịch bị tiêu hao, dễ xuất hiện tình trạng khô cổ họng, cảm giác khát liên tục; nóng bức trong người, miệng bị nhiệt; hoa mắt, chóng mặt, dễ bị say nắng.
- Rối loạn chức năng tỳ vị: Tỳ vị đóng vai trò là gốc hậu thiên, chịu trách nhiệm vận hóa thủy cốc. Khi uống thiếu nước hoặc uống không đúng cách (quá lạnh, quá nhiều cùng lúc), sẽ ảnh hưởng và làm rối loạn khả năng vận hóa thủy c곡 của Tỳ Vị, có thể gây ra những hệ quả như mất cảm giác ngon miệng, tiêu hóa không tốt, đại tiện lỏng hoặc táo bón, chán ăn, suy nhược kéo dài.
- Tích lũy nội nhiệt: Thời tiết nóng bức dễ tạo ra thử tà (nhiệt ẩm), khi không bổ sung tân dịch đúng thời điểm, cơ thể thiếu hụt tân dịch sẽ dễ xuất hiện các triệu chứng phát sốt, đau đầu, bồn chồn hoặc cảm nắng, cảm thử, thậm chí đột quỵ vì nắng nóng.
- Hỏa nhiệt bùng phát: Gây mất ngủ, bốc hỏa, hồi hộp tim. Mùa hè tương ứng với tạng Tâm, nếu cơ thể mất nước, âm huyết không đủ để nuôi dưỡng Tâm sẽ gây ra các triệu chứng mất ngủ, nhiều giấc mơ, tim đập nhanh, đánh trống ngực, bốc hỏa, lo lắng, dễ nổi cáu.
2. Phương pháp uống nước chính xác và đủ lượng
- Uống phân tán trong suốt ngày, không đợi khát mới uống: Thay vì tiêu thụ một cốc lớn trong một lần, hãy uống nước từng ngụm nhỏ và phân bổ đều trong cả ngày. Phương pháp này hỗ trợ cơ thể hấp thụ từ từ, không tạo ra cú sốc cho hệ tiêu hóa và đảm bảo lượng nước cần thiết được duy trì theo thời gian.
- Sử dụng nước ấm hoặc nước đun sôi để nguội, hạn chế nước đá lạnh: Theo YHCT, nước có tác dụng thanh nhiệt và bôi trơn cơ thể. Uống nước ấm (khoảng 20–30°C) hỗ trợ cơ thể dễ hấp thụ, không làm co thắt các cơ quan nội tạng như khi đột ngột uống nước quá lạnh, tránh làm mất cân bằng âm dương. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi vốn có hệ tiêu hóa yếu và trẻ nhỏ uống lạnh dễ làm tổn hại Tỳ Vị, sinh ra hàn tà.
- Nên bắt đầu ngày mới bằng một ly nước ấm: Sau thời gian dài trong đêm, cơ thể đã mất nước qua hơi thở và mồ hôi. Tỳ Vị được so sánh như bếp lò của cơ thể, uống nước lạnh vào đầu ngày giống như tạt nước vào dập tắt bếp lò vậy. Một ly nước ấm vào buổi sáng không chỉ hỗ trợ bù đắp lượng nước đã mất mà còn kích thích tiêu hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lưu thông khí huyết và cân bằng âm dương trong cơ thể, hỗ trợ chuẩn bị hệ tiêu hóa khởi động đón chào ngày mới.
- Tránh uống nước khi đang ăn, ngay sau bữa ăn hoặc khi dạ dày còn quá no: Uống nước khi đang ăn hoặc ngay sau bữa ăn có thể làm loãng dịch tiêu hóa, ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng. Thay vào đó, nên chờ khoảng 30 phút sau bữa ăn mới uống nước. Cách này hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn và duy trì sự cân bằng thủy dịch trong cơ thể.
- Chú ý liều lượng phù hợp với thể trạng: Việc duy trì lượng nước ổn định sẽ hỗ trợ phòng ngừa các rối loạn như mất cân bằng điện giải, kéo theo rối loạn tiêu hóa hay suy nhược.
Người cao tuổi: Cần hạn chế uống quá nhiều nước cùng một lúc vì cơ thể họ kém linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh lượng dịch. Người cao tuổi thường bị Thận khí suy, Tỳ Vị yếu, nên uống nước ấm, uống từng ngụm nhỏ, tránh uống buổi tối muộn gây tiểu đêm.
Trẻ nhỏ: Cũng nên uống từ từ, tránh uống nhanh, do chức năng tạng phủ còn non nớt, nên sử dụng nước ấm hoặc nước nguội nhẹ, không sử dụng nước đá lạnh hay nước mát quá nhiều. Ưu tiên nước từ canh, cháo, trái cây tự nhiên.
Người thể hàn (bụng yếu): Uống nước ấm, có thể pha thêm lát gừng.
Người thể nhiệt (hay nóng, nhiệt miệng): Uống nước mát như nước rau má, bí đao, hoa cúc…
Có thể lựa chọn nước có tính chất thanh nhiệt, dưỡng âm, sinh tân, ví dụ nước đậu đen rang, nước râu ngô, nước sắn dây, nước hoa cúc hoặc bổ sung tân dịch từ thực phẩm như cháo loãng, canh rau, trái cây nhiều nước giúp “ẩm dưỡng âm” – làm mát từ bên trong.
Từ góc độ của Y học cổ truyền, việc uống nước đúng phương pháp hỗ trợ duy trì Tân dịch – nuôi dưỡng Ngũ tạng – điều hòa cân bằng âm dương, từ đó phòng ngừa bệnh tật và tăng cường sức khỏe bản thân. Việc duy trì thói quen uống nước đúng phương pháp sẽ hỗ trợ cơ thể trừ nhiệt, giải độc và giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan tới nhiệt độ cao.