Hiểu về các mối đe dọa do vi-rút: Tại sao phòng ngừa lại quan trọng
Thuật ngữ “virus” dùng để chỉ các tác nhân truyền nhiễm cực nhỏ chỉ có thể sinh sản bên trong tế bào sống. Không giống như vi khuẩn, virus không thể điều trị bằng thuốc kháng sinh, khiến phòng ngừa trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất của bạn. Với COVID đang thoái lui (nhờ vắc-xin hiệu quả cao), ba bệnh truyền nhiễm khiến các quan chức y tế công cộng lo ngại nhất là sốt rét (một loại ký sinh trùng), HIV (một loại virus) và bệnh lao (một loại vi khuẩn). Tổng cộng, chúng giết chết khoảng 2 triệu người mỗi năm.
Du lịch hiện đại và đô thị hóa đã làm tăng khả năng lây lan nhanh chóng của vi-rút, khiến nhận thức và các chiến lược phòng ngừa trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tin tốt là hầu hết các loại vi-rút gây chết người có thể được ngăn ngừa thông qua các biện pháp phòng ngừa thích hợp, tiêm vắc-xin khi có sẵn và hiểu biết về các đường lây truyền.
Những loại virus chết người nhất: Hãy biết kẻ thù của bạn
1. Vi-rút Ebola (EBOV)
Bệnh do virus Ebola là một trong những bệnh nhiễm trùng do virus đáng sợ nhất, với tỷ lệ tử vong lên tới 90% trong một số đợt bùng phát. Mặc dù hiếm gặp, nhưng chúng đã gây ra các đợt bùng phát chết người. Đợt bùng phát Ebola lớn nhất đã gây ra hơn 11.300 ca tử vong. Virus lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của những người bị nhiễm bệnh.
Chiến lược phòng ngừa:
- Tránh tiếp xúc với người bị nhiễm bệnh hoặc dịch cơ thể của họ
- Thực hiện vệ sinh tay đúng cách bằng xà phòng và nước hoặc chất khử trùng có cồn
- Tránh tiếp xúc với các vật dụng bị nhiễm bệnh từ người bị nhiễm bệnh
- Không tham gia vào các nghi lễ chôn cất có tiếp xúc trực tiếp với nạn nhân đã chết
- Nhân viên y tế phải sử dụng đầy đủ thiết bị bảo vệ cá nhân (PPE)
Tìm hiểu cách phòng ngừa chi tiết tại đây
2. Vi-rút Marburg
Bệnh do virus Marburg (MVD), trước đây gọi là sốt xuất huyết Marburg, là một căn bệnh nghiêm trọng ở người do virus Marburg marburg (MARV) gây ra. Mặc dù MVD không phổ biến, nhưng MARV có khả năng gây ra dịch bệnh với tỷ lệ tử vong đáng kể. Loại virus này thuộc cùng họ với Ebola và có mô hình lây truyền tương tự.
Chiến lược phòng ngừa:
- Tránh xa các hang động và hầm mỏ có dơi ăn quả sinh sống ở Châu Phi
- Không xử lý động vật bị bệnh hoặc chết, đặc biệt là động vật linh trưởng
- Duy trì kiểm soát nhiễm trùng nghiêm ngặt trong các cơ sở chăm sóc sức khỏe
- Cách ly ngay lập tức các trường hợp nghi ngờ
- Sử dụng các biện pháp phòng ngừa rào cản khi chăm sóc bệnh nhân
3. Virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV)
HIV vẫn là mối quan tâm sức khỏe toàn cầu, tấn công hệ thống miễn dịch và dẫn đến AIDS nếu không được điều trị. Tuy nhiên, liệu pháp kháng vi-rút hiện đại đã biến HIV từ án tử hình thành tình trạng mãn tính có thể kiểm soát được khi phát hiện sớm.
Chiến lược phòng ngừa:
- Thực hiện tình dục an toàn bằng cách sử dụng bao cao su thường xuyên và đúng cách
- Hãy kiểm tra thường xuyên và biết tình trạng của đối tác của bạn
- Tránh dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích ma túy
- Cân nhắc sử dụng biện pháp dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) nếu có nguy cơ cao
- Đảm bảo các sản phẩm máu được sàng lọc đúng cách
- Nhân viên y tế nên tuân thủ các biện pháp phòng ngừa chung
4. Virus viêm gan B (HBV)
Viêm gan B tấn công gan và có thể gây ra cả nhiễm trùng cấp tính và mãn tính. Nâng cao nhận thức của các bác sĩ lâm sàng về tỷ lệ mắc và các nguy cơ liên quan đến HBV mãn tính ở bệnh nhân nhiễm HIV. Tăng cường sàng lọc và tiêm vắc-xin phòng ngừa HBV ở người lớn nhiễm HIV. May mắn thay, đã có vắc-xin hiệu quả.
Chiến lược phòng ngừa:
- Hãy tiêm vắc-xin phòng viêm gan B
- Thực hành tình dục an toàn và tránh chia sẻ đồ dùng cá nhân
- Không dùng chung kim tiêm, dao cạo râu hoặc bàn chải đánh răng
- Đảm bảo khử trùng đúng cách các thiết bị y tế và nha khoa
- Kiểm tra các sản phẩm máu và người hiến tặng nội tạng
5. Virus dại
Bệnh dại gần như gây tử vong 100% khi triệu chứng xuất hiện, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng cách tiêm vắc-xin và chăm sóc vết thương đúng cách sau khi tiếp xúc. Virus lây truyền qua vết cắn hoặc vết cào của động vật bị nhiễm bệnh.
Chiến lược phòng ngừa:
- Tiêm vắc-xin phòng bệnh dại cho vật nuôi và gia súc
- Tránh tiếp xúc với động vật hoang dã, đặc biệt là dơi, gấu trúc và chó hoang
- Tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức sau khi bị động vật cắn
- Tiêm vắc-xin phòng ngừa trước khi tiếp xúc nếu có nguy cơ cao (bác sĩ thú y, người xử lý động vật)
- Không bao giờ xử lý động vật chết bằng tay trần
Hiểu thêm về bệnh dại tại đây
Chiến lược phòng ngừa virus toàn cầu
Biện pháp bảo vệ cá nhân
Giao thức vệ sinh tay:
- Rửa tay bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây
- Sử dụng chất khử trùng tay có cồn khi không có xà phòng
- Tránh chạm vào mặt, mắt, mũi và miệng bằng tay chưa rửa sạch
- Rửa tay sạch trước khi ăn, sau khi sử dụng nhà vệ sinh và sau khi ho hoặc hắt hơi
Quy tắc hô hấp:
- Che miệng khi ho và hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay
- Vứt bỏ khăn giấy ngay lập tức
- Đeo khẩu trang khi cần thiết hoặc khi cần thiết
- Duy trì khoảng cách vật lý với những người bị bệnh
An toàn môi trường
Các biện pháp phòng ngừa tại nhà và nơi làm việc:
- Duy trì môi trường sống và làm việc sạch sẽ
- Đảm bảo thông gió thích hợp trong không gian trong nhà
- Khử trùng thường xuyên các bề mặt thường xuyên chạm vào
- Bảo quản và chế biến thực phẩm an toàn
- Duy trì nguồn nước sạch
An toàn khi đi du lịch:
- Nghiên cứu rủi ro sức khỏe theo từng điểm đến cụ thể
- Tiêm vắc-xin theo khuyến cáo trước khi đi du lịch
- Đóng gói nước rửa tay và khẩu trang
- Tránh những hành vi nguy hiểm khi đi du lịch
- Biết cách tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế tại điểm đến của bạn
Cân nhắc về chăm sóc sức khỏe
Khi nào cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế:
- Sốt có triệu chứng nghiêm trọng
- Khó thở hoặc thở gấp
- Ho dai dẳng có máu
- Phát ban hoặc tổn thương da không rõ nguyên nhân
- Đau đầu dữ dội kèm theo cứng cổ
- Bất kỳ triệu chứng nào sau khi tiếp xúc với nguy cơ cao
Xây dựng khả năng miễn dịch:
- Thực hiện theo lịch tiêm chủng được khuyến cáo
- Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh giàu trái cây và rau quả
- Ngủ đủ giấc (7-9 tiếng mỗi đêm)
- Tập thể dục thường xuyên để tăng cường chức năng miễn dịch
- Quản lý căng thẳng thông qua cơ chế đối phó lành mạnh
- Tránh hút thuốc và uống quá nhiều rượu
Các mối đe dọa mới nổi và sự chuẩn bị trong tương lai
Theo dõi các loại vi-rút mới
Sự xuất hiện của các mối đe dọa vi-rút mới đòi hỏi phải luôn cảnh giác. Hơn 7% trẻ mẫu giáo – khoảng 280.000 trẻ – không có tài liệu về hai liều vắc-xin MMR cho thấy tầm quan trọng liên tục của việc duy trì phạm vi tiêm chủng chống lại các mối đe dọa đã biết trong khi chuẩn bị cho những mối đe dọa mới.
Cập nhật thông tin:
- Theo dõi thông tin cập nhật từ WHO và CDC
- Hiểu hướng dẫn của sở y tế địa phương
- Nhận biết các triệu chứng của bệnh mới nổi
- Biết kế hoạch ứng phó của cộng đồng
- Duy trì nguồn cung cấp chuẩn bị khẩn cấp
Xây dựng khả năng phục hồi của cộng đồng
Nỗ lực phòng ngừa của cộng đồng:
- Hỗ trợ chương trình tiêm chủng
- Tham gia vào các sáng kiến về sức khỏe cộng đồng
- Chia sẻ thông tin sức khỏe chính xác
- Hỗ trợ các thành viên cộng đồng dễ bị tổn thương
- Người ủng hộ các nguồn lực y tế công cộng
Tạo Kế hoạch Phòng ngừa Cá nhân của Bạn
Đánh giá và lập kế hoạch
Các bước đánh giá rủi ro:
- Đánh giá các yếu tố rủi ro cá nhân của bạn
- Hãy xem xét môi trường sống và làm việc của bạn
- Đánh giá rủi ro của gia đình và các thành viên trong hộ gia đình
- Xem lại các yếu tố du lịch và lối sống
- Tham khảo ý kiến của các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe
Các thành phần của Kế hoạch phòng ngừa:
- Duy trì lịch tiêm chủng
- Thông tin liên lạc khẩn cấp
- Thông tin y tế và dị ứng
- Chi tiết về bảo hiểm và quyền tiếp cận chăm sóc sức khỏe
- Danh sách kiểm tra vật dụng khẩn cấp
Chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp
Vật dụng thiết yếu:
- Bộ sơ cứu có nhiệt kế
- Nước rửa tay và chất khử trùng
- Khẩu trang và găng tay
- Thuốc theo toa (dùng trong 30 ngày)
- Thực phẩm và nước không dễ hỏng
- Tài liệu quan trọng (bản sao)
Kết luận: Vai trò của bạn trong việc phòng ngừa vi-rút
Hiểu biết về các loại vi-rút nguy hiểm và thực hiện các chiến lược phòng ngừa không chỉ là bảo vệ cá nhân mà còn là sức khỏe cộng đồng và an ninh toàn cầu. Mặc dù các tác nhân gây bệnh này gây ra những mối đe dọa nghiêm trọng, nhưng sự kết hợp giữa kiến thức khoa học, các phương pháp phòng ngừa đã được chứng minh và sự hợp tác của cộng đồng sẽ tạo ra khả năng phòng vệ mạnh mẽ chống lại các bệnh do vi-rút.
Hãy nhớ rằng phòng ngừa luôn hiệu quả hơn điều trị khi nói đến nhiễm trùng do vi-rút. Bằng cách cập nhật thông tin, tuân theo các chiến lược phòng ngừa dựa trên bằng chứng và duy trì các hành vi lành mạnh, bạn có thể giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng đồng thời đóng góp vào các nỗ lực y tế công cộng rộng lớn hơn.
Những điểm chính cần ghi nhớ:
- Hầu hết các loại virus nguy hiểm đều có thể phòng ngừa được bằng các biện pháp phòng ngừa thích hợp
- Tiêm chủng vẫn là công cụ phòng ngừa hiệu quả nhất hiện có
- Vệ sinh tốt và thực hành an toàn tạo thành nền tảng của việc phòng ngừa vi-rút
- Phát hiện và điều trị sớm cải thiện kết quả đáng kể
- Hợp tác cộng đồng tăng cường bảo vệ mọi người
Hãy luôn cảnh giác, cập nhật thông tin và giữ gìn sức khỏe. Cam kết phòng ngừa của bạn không chỉ bảo vệ bạn và những người thân yêu mà còn góp phần vào nỗ lực toàn cầu nhằm kiểm soát các mối đe dọa do vi-rút nguy hiểm này.
Về tác giả: Bài viết này được biên soạn bởi các chuyên gia tiếp thị sức khỏe giàu kinh nghiệm hợp tác với các chuyên gia y tế cộng đồng, sử dụng các nghiên cứu và hướng dẫn mới nhất từ các tổ chức y tế hàng đầu trên toàn thế giới.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không thay thế lời khuyên y tế chuyên nghiệp. Luôn tham khảo ý kiến của các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe để có các chiến lược phòng ngừa và chăm sóc y tế được cá nhân hóa.