Từ ngày 7/2/1962, lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ đối với Cuba đã tròn 63 năm, trở thành một trong những lệnh trừng phạt kinh tế kéo dài nhất trong lịch sử hiện đại. Được gọi là “El bloqueo” (cuộc phong tỏa) tại Cuba, lệnh cấm vận này đã tạo ra những tác động sâu rộng đến mọi khía cạnh của đất nước đảo caribe này.
Lịch sử hình thành lệnh cấm vận Mỹ – Cuba
Nguồn gốc xung đột
Quan hệ Mỹ – Cuba trở nên căng thẳng sau Cách mạng Cuba năm 1959 dưới sự lãnh đạo của Fidel Castro. Trước đó, Hoa Kỳ từng chiếm đại đa số vốn đầu tư nước ngoài và phần lớn hàng nhập khẩu, xuất khẩu của Cuba, đồng thời có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với các vấn đề chính trị Cuba.
Chính quyền Kennedy và chính phủ của ông rất do dự trước tình hình Cuba, họ luôn tin rằng muốn lật đổ chế độ Cuba cách mạng bằng một cuộc xâm lược quân sự sẽ dẫn đến đối đầu với Liên Xô. Do đó, lệnh cấm vận kinh tế được xem như một giải pháp thay thế.
Quyết định lịch sử 1962
Ngày 7/2/1962, Tổng thống John F. Kennedy ký sắc lệnh ban bố lệnh cấm vận toàn diện đối với Cuba, cấm mọi giao dịch thương mại và tài chính giữa hai nước. Đây được coi là đòn mạnh vào nền kinh tế Cuba, cản trở sự phát triển của hòn đảo trong gần như toàn bộ lịch sử của nó với tư cách là một quốc gia độc lập.
Tác động kinh tế nghiêm trọng
Thiệt hại tài chính khổng lồ
Theo thống kê chính thức, trong hơn 50 năm qua, lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ đã khiến Cuba thiệt hại hơn 125 tỷ USD. Con số này thể hiện quy mô tổn thất kinh tế khổng lồ mà Cuba phải gánh chịu.
Khủng hoảng năng lượng trầm trọng
Một trong những hậu quả trực tiếp nhất của lệnh cấm vận là cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại. Tháng 10/2024, Cuba từng rơi vào mất điện toàn quốc sau sự cố ở nhà máy nhiệt điện Antonio Guiteras – sự kiện được Reuters mô tả là một “cú sập lưới” cho thấy mức độ mong manh của hạ tầng điện.
Hiện tại, hệ thống điện quốc gia Cuba thiếu hụt 1.725 MW, khiến 44 nhà máy nhiệt điện với tổng công suất 291 MW phải dừng hoạt động do vấn đề nhiên liệu. Tình trạng thiếu dầu cũng ảnh hưởng đến hệ thống máy phát, khiến tổng công suất điện bị hụt lên tới 460 MW.
Khó khăn trong nhập khẩu lương thực
Về mặt xã hội, lệnh cấm vận của Mỹ khiến Cuba thường xuyên thiếu thực phẩm, thuốc men, nước sạch và hàng tiêu dùng thiết yếu. Chính phủ phải chi hơn 2 tỷ USD/năm để nhập khẩu lương thực, với giá cao gấp đôi giá thị trường.
Tác động chính trị và ngoại giao
Cô lập trên trường quốc tế
Mặc dù Hoa Kỳ đã đe dọa sẽ ngừng viện trợ tài chính cho các nước khác nếu họ buôn bán các mặt hàng phi lương thực với Cuba, do lệnh cấm vận không được quốc tế ủng hộ phổ biến và các quốc gia khác không thuộc thẩm quyền của luật pháp Hoa Kỳ, các nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm ngăn cản các đồng minh giao dịch với Cuba đã không thành công.
Sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế
Tại kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc tháng 10/2024, hơn 30 tham luận đã bày tỏ phản đối cuộc chiến kinh tế của Mỹ chống lại Cuba, đồng thời bác bỏ việc đưa Cuba vào danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố. Điều này cho thấy lệnh cấm vận không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ cộng đồng quốc tế.
Đời sống người dân Cuba chịu ảnh hưởng nặng nề
Khủng hoảng điện năng hàng ngày
Nhiều nhà máy điện hư hỏng, nguồn cung năng lượng suy kiệt, buộc nhiều địa phương phải cắt điện luân phiên từ 10-20 giờ mỗi ngày, ảnh hưởng trực tiếp đến bệnh viện, trường học và sinh hoạt hàng ngày của người dân.
Đèn giao thông tối om tại các ngã tư trên khắp Havana và hầu hết hoạt động thương mại đều bị dừng lại trong những đợt mất điện. Tình trạng này đã xảy ra lần thứ tư kể từ tháng 10/2024.
Thiếu hụt hàng hóa thiết yếu
Chính phủ Cuba giải thích tình trạng khó khăn hiện tại do cơ sở hạ tầng xuống cấp, thiếu nhiên liệu và nhu cầu ngày càng tăng của người dân, trong khi nguồn cung nhiên liệu của Cuba lại bị hạn chế nghiêm trọng.
Venezuela, nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Cuba, đã cắt giảm các chuyến tàu chở dầu kể từ đầu năm để bảo đảm cho nhu cầu trong nước của họ, khiến tình hình càng trở nên khó khăn hơn.
Những thách thức phức tạp từ nhiều phía
Tác động từ đại dịch và thiên tai
Hậu quả kéo dài của đại dịch Covid-19 đã khiến kinh tế suy giảm sâu, trong khi các trận động đất, bão, lũ từ năm 2024 đến nay gây thiệt hại lớn cho cơ sở hạ tầng và đời sống.
Hệ thống cơ sở hạ tầng xuống cấp
Các nhà máy nhiệt điện chạy bằng dầu của Cuba vốn đã lạc hậu và gặp khó khăn trong việc vận hành. Thủ tướng Cuba Manuel Marrero cho rằng tình trạng mất điện liên tục là do cơ sở hạ tầng xuống cấp, thiếu nhiên liệu và nhu cầu ngày càng tăng của người dân.
Những nỗ lực vượt qua khó khăn
Sự hỗ trợ từ các nước bạn
Việt Nam là một trong những quốc gia luôn ủng hộ Cuba trong thời khắc khó khăn. Như nhận định “Việt Nam không thể ngồi yên khi Cuba gặp khó khăn”, điều này thể hiện tình đoàn kết quốc tế với Cuba.
Tăng trưởng kinh tế khiêm tốn
Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức, Cuba vẫn kỳ vọng đạt mức tăng trưởng 1% trong năm 2024. Đây là con số khiêm tốn nhưng thể hiện nỗ lực của chính phủ và người dân Cuba trong việc duy trì nền kinh tế.
Quan điểm quốc tế về lệnh cấm vận
Sự phản đối rộng rãi
Lần đầu tiên trong 25 năm, Mỹ đã bỏ phiếu trắng với nghị quyết của Liên Hiệp Quốc yêu cầu Washington chấm dứt cấm vận Cuba. Điều này cho thấy áp lực quốc tế ngày càng tăng đối với chính sách của Mỹ.
Tính hiệu quả bị đặt dấu hỏi
Sau hơn 6 thập kỷ, lệnh cấm vận không đạt được mục tiêu chính trị ban đầu mà Mỹ đề ra. Thay vào đó, nó đã tạo ra khổ đau cho người dân Cuba và bị cộng đồng quốc tế phản đối mạnh mẽ.
Triển vọng tương lai
Khả năng thay đổi chính sách
Với sự thay đổi trong bối cảnh chính trị quốc tế và áp lực từ cộng đồng quốc tế, có khả năng Mỹ sẽ phải xem xét lại chính sách cấm vận Cuba trong tương lai.
Nhu cầu hợp tác khu vực
Việc giải quyết các vấn đề kinh tế và nhân đạo tại Cuba đòi hỏi sự hợp tác không chỉ từ Mỹ mà còn từ toàn bộ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước trong khu vực Caribe và Mỹ Latinh.
Kết luận
Lệnh cấm vận Mỹ – Cuba đã để lại những tác động sâu rộng và kéo dài đến mọi khía cạnh của đời sống Cuba. Từ khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng với thiệt hại hơn 125 tỷ USD, đến những khó khăn hàng ngày trong việc cung cấp điện năng và hàng hóa thiết yếu cho người dân.
Mặc dù được thiết kế như một công cụ chính trị, lệnh cấm vận đã trở thành một gánh nặng nhân đạo, ảnh hưởng trực tiếp đến 10 triệu người dân Cuba. Với sự phản đối ngày càng mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế và những thách thức phức tạp mà Cuba đang phải đối mặt, việc tìm kiếm giải pháp hợp tác và đối t化 xây dựng trở thành cấp thiết hơn bao giờ hết.
Tương lai của Cuba không chỉ phụ thuộc vào việc dỡ bỏ lệnh cấm vận mà còn cần sự hỗ trợ toàn diện từ cộng đồng quốc tế để khôi phục và phát triển nền kinh tế, cải thiện đời sống người dân và xây dựng một tương lai bền vững cho đất nước đảo này.