Viêm xoang mũi là bệnh lý tai mũi họng phổ biến với 15 triệu người mắc mỗi năm tại Việt Nam. Bệnh thường bị nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường, dẫn đến điều trị muộn và biến chứng nghiêm trọng.
Viêm xoang là gì?
Viêm xoang xảy ra khi niêm mạc lót các xoang bị sưng viêm do nhiễm khuẩn hoặc dị ứng. Cơ thể con người có 4 cặp xoang: xoang trán, xoang hàm, xoang sàng và xoang bướm.
Phân loại viêm xoang theo thời gian:
- Viêm xoang cấp tính: Kéo dài dưới 4 tuần
- Viêm xoang bán cấp: Từ 4-12 tuần
- Viêm xoang mãn tính: Trên 12 tuần
Nguyên nhân gây viêm xoang:
- Vi khuẩn: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae
- Virus cảm lạnh, cúm
- Nấm Aspergillus, Mucor
- Polyp mũi, vẹo vách ngăn mũi
Triệu chứng viêm xoang dễ nhầm lẫn
Triệu chứng chính của viêm xoang
Đau đầu và đau vùng xoang là dấu hiệu đặc trưng nhất. Cơn đau thường nặng hơn khi cúi xuống, ho hoặc hắt hơi. Vị trí đau phụ thuộc vào xoang bị viêm.
Nghẹt mũi và chảy dịch mũi đặc màu vàng xanh khác với viêm mũi dị ứng. Dịch mũi có mùi hôi do vi khuẩn sinh sản.
Suy giảm khứu giác khiến người bệnh không ngửi được mùi thức ăn. Triệu chứng này ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và chất lượng cuộc sống.
Triệu chứng toàn thân
Sốt nhẹ 37.5-38°C kèm mệt mỏi thường gặp trong viêm xoang cấp. Nhiệt độ cao hơn 39°C cảnh báo biến chứng nghiêm trọng cần cấp cứu.
Ho khan kéo dài do dịch mũi chảy xuống họng gây kích ứng. Triệu chứng này thường nặng hơn vào ban đêm khi nằm.
Hôi miệng xuất hiện do vi khuẩn phân hủy dịch mũi ứ đọng. Người bệnh cảm thấy khó chịu và mất tự tin trong giao tiếp.
Phân biệt viêm xoang với các bệnh khác
So sánh với cảm lạnh thông thường
Cảm lạnh thường khỏi sau 7-10 ngày, trong khi viêm xoang kéo dài hơn 2 tuần. Dịch mũi trong cảm lạnh ban đầu trong suốt, sau đó chuyển màu.
Cảm lạnh ít khi gây đau đầu nghiêm trọng như viêm xoang. Sốt trong cảm lạnh thường cao hơn và kéo dài ngắn hơn.
Khác biệt với viêm mũi dị ứng
Viêm mũi dị ứng gây ngứa mũi, mắt và hắt hơi liên tục. Triệu chứng này hiếm gặp trong viêm xoang nhiễm khuẩn.
Dịch mũi trong dị ứng luôn trong suốt, không có mùi hôi. Người bệnh dị ứng thường có tiền sử gia đình và xuất hiện triệu chứng theo mùa.
Chẩn đoán viêm xoang chính xác
Khám lâm sàng
Bác sĩ thực hiện soi mũi để quan sát tình trạng niêm mạc và dịch tiết. Màu sắc, độ đặc của dịch mũi cung cấp thông tin quan trọng về tác nhân gây bệnh.
Bấm huyệt đau để xác định vị trí xoang bị viêm. Xoang hàm đau khi bấm dưới hốc mắt, xoang trán đau vùng trán.
Xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh
Xét nghiệm máu đếm bạch cầu giúp phân biệt nhiễm vi khuẩn và virus. Tăng bạch cầu trung tính gợi ý nhiễm khuẩn cần kháng sinh.
Chụp CT xoang là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán viêm xoang mãn tính. Hình ảnh cho thấy mức độ viêm, ứ dịch và biến chứng.
Cấy dịch mũi xác định chính xác vi khuẩn gây bệnh và độ nhạy cảm kháng sinh. Phương pháp này đặc biệt quan trọng với viêm xoang mãn tính.
Biến chứng nguy hiểm của viêm xoang
Biến chứng tại chỗ
Polyp mũi phát triển do viêm mãn tính, gây nghẹt mũi hoàn toàn. Polyp lớn cần phẫu thuật nội soi để cắt bỏ.
Áp xe xoang tích tụ mủ trong lòng xoang, gây đau dữ dội. Trường hợp này cần dẫn lưu khẩn cấp để tránh lan nhiễm.
Biến chứng nguy hiểm
Viêm màng não xảy ra khi vi khuẩn lan từ xoang trán lên não. Triệu chứng gồm đau đầu dữ dội, sốt cao, cứng gáy.
Áp xe não và viêm tĩnh mạch hang là biến chứng hiếm gặp nhưng có thể tử vong. Cần cấp cứu ngay khi có dấu hiệu thần kinh.
Điều trị viêm xoang an toàn hiệu quả
Điều trị viêm xoang cấp tính
Kháng sinh đường uống là điều trị chính cho viêm xoang do vi khuẩn. Amoxicillin/clavulanate là lựa chọn đầu tiên với liều 625mg x 3 lần/ngày.
Thuốc giảm nghẹt mũi như phenylephrine giúp thông thoáng đường thở. Chỉ sử dụng tối đa 3 ngày để tránh nghiện thuốc.
Thuốc giảm đau hạ sốt paracetamol 500mg x 3 lần/ngày giảm triệu chứng khó chịu. Tránh aspirin ở trẻ em dưới 16 tuổi.
Điều trị viêm xoang mãn tính
Rửa mũi nước muối sinh lý 2-3 lần/ngày giúp làm sạch dịch tiết ứ đọng. Sử dụng bình rửa mũi chuyên dụng để đảm bảo an toàn.
Xịt mũi corticosteroid như budesonide giảm viêm niêm mạc hiệu quả. Sử dụng liên tục 3-6 tháng theo chỉ định bác sĩ.
Phẫu thuật nội soi xoang được chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại. Phương pháp này mở rộng lỗ thông xoang, loại bỏ polyp và mô viêm.
Phương pháp tự nhiên hỗ trợ điều trị
Thực phẩm và thảo dược
Thực phẩm hỗ trợ sức khỏe tai mũi họng như nghệ, gừng, mật ong có tác dụng kháng viêm tự nhiên. Uống trà gừng mật ong 2-3 tách/ngày.
Vitamin C từ cam, chanh, đu đủ tăng cường miễn dịch. Bổ sung 1000mg vitamin C/ngày trong giai đoạn cấp.
Tỏi và hành tây chứa allicin có tính kháng khuẩn mạnh. Ăn 2-3 tép tỏi tươi hoặc uống nước ép hành tây pha loãng.
Liệu pháp hỗ trợ
Xông hơi nước nóng với tinh dầu bạc hà giúp làm loãng đờm, thông thoáng mũi. Thực hiện 10-15 phút, 2 lần/ngày.
Massage huyệt đạo kích thích tuần hoàn máu vùng mặt. Mát xa nhẹ nhàng 5 phút tại các huyệt Nghinh Hương, Thái Dương.
Ngủ đầu cao hơn thân 15-30 độ giúp dẫn lưu dịch mũi. Sử dụng máy tạo ẩm duy trì độ ẩm phòng 40-50%.
Phòng ngừa viêm xoang tái phát
Vệ sinh cá nhân
Vệ sinh tai mũi họng đúng cách hàng ngày ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập. Rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi chạm vào mũi.
Tránh hút thuốc lá và khói thuốc thụ động làm tổn thương niêm mạc. Thuốc lá giảm khả năng thanh thải vi khuẩn của lông chuyển.
Tăng cường sức đề kháng
Tập thể dục đều đặn 30 phút/ngày cải thiện tuần hoàn và miễn dịch. Chọn các môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội.
Ngủ đủ 7-8 tiếng/đêm giúp cơ thể phục hồi và chống nhiễm trùng. Tránh thức khuya và stress kéo dài.
Uống đủ nước 2-2.5 lít/ngày duy trì độ ẩm niêm mạc. Nước ấm có hiệu quả tốt hơn nước lạnh.
Khi nào cần khám bác sĩ khẩn cấp
Dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng
Đau đầu dữ dội kèm sốt cao trên 39°C có thể là viêm màng não. Cần cấp cứu ngay trong vòng 1 giờ để tránh tổn thương não.
Sưng mí mắt, nhìn đôi, lác mắt gợi ý nhiễm trùng lan vào hốc mắt. Biến chứng này có thể gây mù lòa vĩnh viễn.
Co giật, lơ mơ, rối loạn ý thức là dấu hiệu viêm não. Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức không được chậm trễ.
Trường hợp cần khám sớm
Triệu chứng kéo dài hơn 10 ngày không thuyên giảm cần đánh giá lại. Có thể cần thay đổi kháng sinh hoặc điều trị bổ sung.
Trẻ em viêm tai giữa kèm viêm xoang cần theo dõi sát. Hệ miễn dịch non yếu dễ dẫn đến biến chứng.
Lưu ý quan trọng khi điều trị
Tuân thủ đúng liều lượng và thời gian uống kháng sinh để tránh kháng thuốc. Không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng thuyên giảm.
Theo dõi tác dụng phụ của thuốc như nôn, tiêu chảy, phát ban. Báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện phản ứng bất thường.
Tái khám đúng lịch hẹn để đánh giá đáp ứng điều trị. Viêm xoang mãn tính cần theo dõi dài hạn 6-12 tháng.
Viêm xoang hoàn toàn có thể chữa khỏi với chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách. Hiểu rõ triệu chứng giúp phân biệt với các bệnh khác, từ đó có phương pháp điều trị phù hợp và an toàn.